RSS
Mar
14
Endurreisn atvinnulífsins kallar á skýra og heildstæða atvinnustefnu á Íslandi. Slíka stefnu hefur vantað á Íslandi um langt árabil. Þá segir það sig sjálft að þekking og reynsla af markvissri stefnumótunarvinnu í þessum málaflokki er lítil. M.ö.o. hin opinbera stjórnsýsla málaflokksins er of veikburða. Þar við bætist að heildstæð atvinnustefna kallar á náið og skipulagt samstarf milli ráðuneyta yfir langan tíma. Slíkt samstarf er afar takmarkað meðan ráðherrastjórnsýsla ríkir og ráðuneyti geta starfað nánast óháð hvert öðru þrátt fyrir að ráðherrar sitji í sömu ríkisstjórn.
Forsvarsmenn sprotafyrirtækja hafa t.d. vakið athygli mína á að stefnumótun vanti, stefnumótun þar sem hugmyndir þeirra geti farið í gegnum samræmda prófun til að kanna markaðsmöguleika og arðsemi. Þá kvarta þeir yfir því að stuðningskerfi fyrir nýsköpun séu ófullnægjandi.
En það var fleira sem kom fram í máli forsvarsmanna sprotafyrirtækja á Íslandi og það er að á Íslandi sé útbreitt ákveðið “mentality”, hugarfar eða viðhorf gagnvart nýsköpun og sprotafyrirtækjum. Þetta viðhorf virðist endurspegla vantrú á þá hugmynd að atvinnuuppbygging sem byggi á nýsköpun, þróun sprotafyrirtækja og frumkvöðlastarfi á þessum vettvangi geti átt sér framtíð á Íslandi .
“Spottið”, skopmynd Gunnars á blaðsíðu 24 í Fréttablaðinu í gær segir nokkuð um slíkt viðhorf gagnvart hugmyndaþróun og sprotafyrirtækjum almennt. Þetta viðhorf birtist þar í einhvers konar háði um frumkvöðulinn sem þar kemur fyrir eins og ”skrítin skrúfa”, letilegur einyrki sem allt í einu hefur látið sér detta í hug að töfra fram einhverja lausn. Þegar horft er á myndina er erfitt í ljósi þess hve umræðan um nýsköpun og sprotafyrirtæki er lítt þroskuð á Íslandi að láta sér detta í hug orðið “atvinnusköpun”, “atvinnutækifæri”, hvað þá að tengja þetta við efnahagslega uppbyggingu og þjóðhagslegan ávinning.
Þvert á móti, svona mynd af frumkvöðlastarfi getur ýtt undir fordóma eða ákveðið hugarfar (mentality) sem er allri nýsköpun, þróun í átt til fjölbreytilegri atvinnuuppbyggingar og þar með endurreisn hins nýja hagkerfis andsnúin. Hvort heldur vanhugsuð eða sett fram af ásetningi þá getur slík mynd sem hér er dregin upp af sprotafyrirtækjum, ljóst eða leynt þjónað þeim hagsmunum í landinu sem tala fyrir hinni hefðbundnu “one-big-size-fits-all” lausninni til að búa til nægilega mörg störf á einu bretti og leysa atvinnuleysið í landinu með einu pennastriki.
Það er aftur á móti mikilvægara nú en nokkru sinni fyrr að við Íslendingar nálgumst nýjar leiðir í atvinnuuppbyggingu með opnum huga. Ímynd Íslands erlendis hefur beðið alvarlegt skipsbrot í kjölfar bankahrunsins. Endurreisnarstarfið í heild sinni mun leggja grunninn að hinni nýju ímynd lands og þjóðar, og það er undir okkur komið hvaða mynd við viljum draga upp af landinu okkar á erlendri grund. Öllum ætti nú að vera ljóst að það fer ekki vel á því að láta viðskiptalífinu einu það eftir að skapa þá ímynd. Hér hafa stjórnvöld fyrir hönd almennings í landinu hlutverki og skyldum að gegna.
Við endurreisn atvinnulífsins í hinu nýja hagkerfi þarf ríkisstjórnin að gegna skipulögðu hlutverki. Hlutverk bankanna sem nú eru í eigu þjóðarinnar og fjárfestingastefna þeirra skipta þar miklu máli. Við endurreisnina þurfa stjórnvöld að horfa til framtíðar og koma sér upp “selective sectoral industrial policy”, þar sem ákveðinni vandlega valinni starfsemi og tilteknum sprotafyrirtækjum er gefið svigrúm til að komast á legg. Menntastefna, atvinnustefna og stefna í umhverfismálum þurfa að haldast hér í hendur.
Þessi leið við endurreisn atvinnulífsins er í ætt við finnsku leiðina sem aftur er hin sama og sú leið sem liggur að baki “asíska undrinu”, - þ.e. hraðri efnahagslegri uppbyggingu Suður-Kóreu, Japans og Taiwan, sem Robert Wade, prófessor í stjórnmálahagfræði fjallar um í bók sinni Governing the Market (1992;2004) . Þessa dagana er mikið er vitnað til þessara rannsókna Roberts Wade nú þegar hagkerfi víða um heim huga að endurreisn atvinnuveganna á nýjum grunni byggðum á hugmyndum um græna hagkerfið, þekkingarhagkerfið og hugmyndum um sjálfbæra þróun við uppbyggingu atvinnulífsins.
Athugasemdir
Leave a Reply
